درمان قطعی ADHD (بیش فعالی کودکان) بدون دارو+ ۵ بازیدرمانی مؤثر در خانه
نویسنده: سحر امینی
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی از دانشگاه اصفهان و عضو سازمان نظام روانشناسی ایران
دارای پروانه ی رسمی فعالیت از سازمان نظام روانشناسی ایران
درمانگر تخصصی کودک و نوجوان با ۱۰ سال سابقه
منو مشاور، انتخابی مطمئن
پاسخ سریع (Featured Snippet)
بله، ADHD در بسیاری از کودکان بدون دارو قابل کنترل و درمان عملکردی است.
اگر بیش فعالی کودک شما خفیف تا متوسط باشد، با بازیدرمانی هدفمند، اصلاح تغذیه، خواب منظم، کاهش موبایل و آموزش والدین میتوان شدت علائم را بهطور قابل توجهی کاهش داد؛ بدون ریتالین و بدون عوارض دارویی.
اما شرطش این است که تشخیص اشتباه ندهیم و درست عمل کنیم.
- این مقاله دقیقاً برای والدینی نوشته شده که نمیخواهند با آزمون و خطا آینده کودک شان را به خطر بیندازند.
فهرست دسترسی سریع
- ADHD دقیقاً چیست و چه زمانی اختلال محسوب میشود؟
- تفاوت شیطنت طبیعی با بیش فعالی واقعی
- چرا بسیاری از کودکان به اشتباه ADHD تشخیص میگیرند؟
- آیا درمان قطعی ADHD بدون دارو ممکن است؟
- ۵ بازی درمانی علمی و قابل اجرا در خانه
- چالش های اجرای بازی ها (اگر بچه همکاری نکرد چه کنیم؟)
- نقش تغذیه در تشدید یا کاهش بیشفعالی
- خواب، سبک زندگی و موبایل (سم پنهان ADHD)
- طب سنتی، دمنوش ها و باور های رایج (واقعیت یا اتلاف وقت؟)
- نقش والدین و مدرسه در درمان واقعی
- پرسش های پرتکرار والدین (FAQ)
ADHD چیست و چه زمانی «اختلال» محسوب می شود؟
قبل از اینکه بخواهیم یک تعریف از ADHD ارائه دهیم دو باور رایج در این زمینه رو با هم بررسی میکنیم
باور اشتباه ۱: «بیش فعالی یعنی بچه ام خیلی شیطونه»
واقعیت این است که همه کودکان شیطنت میکنند، اما کودک ADHD:
نمی تواند توجهش را حتی در فعالیت مورد علاقه نگه دارد
در کنترل رفتار هایش ناتوان است
پیامد رفتار را نمی سنجد
شیطنت طبیعی، موقعیتی است؛ اما ADHD الگوی پایدار رفتاری است.
باور اشتباه ۲: «با بزرگ شدن درست میشود»
بعضی نشانه ها ممکن است با سن کمتر شوند، اما:
مشکلات توجه
افت تحصیلی
اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) یک الگوی پایدار از:
نقص توجه
بیشفعالی
تکانشگری
است که عملکرد تحصیلی، اجتماعی یا خانوادگی کودک را مختل میکند.
نکته کلیدی اینجاست:
🔴 صرف پرجنب و جوش بودن یا شیطنت، ADHD نیست.
ADHD یعنی:
کودک حتی در کار مورد علاقه اش تمرکز ندارد
نمی تواند رفتار خود را متناسب با موقعیت تنظیم کند
پیامد رفتار را قبل از انجام درک نمی کند
تفاوت شیطنت طبیعی کودک با بیشفعالی واقعی
🌱 شیطنت طبیعی کودک
این رفتار بخشی از رشد طبیعی است و معمولاً با سن کودک هماهنگ است.
ویژگیها:
فعالیت زیاد اما قابل کنترل
شیطنت بیشتر در زمانهای خاص (بازی، هیجان، خستگی)
کودک میت واند مدتی تمرکز کند (مثلاً پای کارتون یا بازی مورد علاقه)
با قانون، تشویق یا تذکر آرام تر میشود
در موقعیت های مختلف (خانه، مدرسه، مهمانی) رفتار متفاوت دارد
⚠️ بیش فعالی واقعی (ADHD)
یک اختلال عصبی-رشدی است و فقط «شیطنت زیاد» نیست.
ویژگیها:
تحرک و بی قراری مداوم و شدید
مشکل جدی در تمرکز حتی روی چیز های مورد علاقه
تکانشگری (حرف پریدن وسط صحبت، بی صبر بودن، انجام کار بدون فکر)
ناتوانی در پیروی از قوانین حتی با تذکر مکرر
بروز مشکلات در حداقل دو محیط (خانه و مدرسه)
ادامه دار بودن علائم بیش از ۶ ماه
ایجاد مشکل در یاد گیری، روابط یا ایمنی کودک
با افزایش سن معمولاً کمتر میشود
چرا این همه تشخیص اشتباه ADHD وجود دارد؟
طبق بررسیهای بالینی، حدود ۳۰٪ کودکانی که برچسب ADHD می گیرند، در واقع اضطراب یا مشکلات محیطی دارند.
دلایل تشخیص اشتباه:
اضطراب کودک (خانگی یا مدرسهای)
کم خوابی مزمن
مصرف زیاد موبایل
روش های غلط فرزند پروری
انتظارات غیر واقعی مدرسه
به همین دلیل است که تشخیص تخصصی مهمتر از هر مقالهای است.
آیا درمان قطعی ADHD بدون دارو ممکن است؟
پاسخ علمی و صادقانه:
ADHD «ریشه عصبی» دارد
اما شدت علائم قابل کنترل است
در بسیاری از کودکان، بدون دارو میتوان عملکرد را به حد طبیعی رساند
🔵 درمان بدون دارو با توجه به موارد زیر امکان پذیر است:
بازیدرمانی هدفمند
آموزش والدین
اصلاح سبک زندگی
مداخله مدرسه
یک نکته مهم که باید بهش توجه زیادی بشه این هست که:
دارو فقط یکی از ابزارهاست، نه اولین و نه همیشه بهترین راه.
۵ بازی درمانی مؤثر برای ADHD
- بازی چراغ سبز / چراغ قرمز
هدف: کنترل تکانه و توقف رفتار
روش اجرا:
کودک با «چراغ سبز» حرکت میکند و با «چراغ قرمز» باید فوراً بایستد.
🔑 نکته طلایی:
اگر کودک خطا کرد، دعوا نکنید؛ بازی را با خنده ادامه دهید. هدف یادگیری توقف است، نه بردن.
- بازی مجسمه
هدف: افزایش تحمل توقف و خودکنترلی
موسیقی پخش میشود، با قطع موسیقی کودک باید بیحرکت بماند.
🔑 اگر کودک عصبانی شد:
بازی را قطع نکنید؛ بگویید «دور بعد بهتر میشه». باختن بخشی از درمان است.
- بازی «ربات شو»
هدف: کاهش سرعت گفتار و رفتار
کودک باید مثل ربات شمرده و آهسته حرکت و صحبت کند.
🔑 این بازی برای کودکانی که همزمان پرحرف و عجول هستند عالی است.
- بازی فوت کردن شمع
هدف: تنظیم تنفس و آرامسازی سیستم عصبی
با نی یا فوت آرام، شمع فرضی را خاموش میکنند.
🔑 قبل از تکلیف یا خواب اجرا شود، اثرش بیشتر است.
- آوازخوانی گروهی
هدف: کاهش تکانشگری و افزایش هماهنگی
در آواز، مغز وارد الگوی ریتمیک میشود و علائم ADHD کاهش مییابد.
اگر کودک وسط بازی همکاری نکرد چه کنیم؟ (چالش واقعی والدین)
جیغ زد؟ → بازی را کوتاه کنید، نه حذف
حوصله ندارد؟ → ۵ دقیقه کافی است
قوانین را شکست؟ → بازی را سادهتر کنید
❗ بدترین کار: قطع کامل بازی بهدلیل «اعصابخردکن بودن»
نقش تغذیه در تشدید یا کاهش بیش فعالی
غذاهای تشدیدکننده ADHD
شکر و نوشابه
کاکائو و شکلات
رنگ های مصنوعی (پفک، اسمارتیز)
فستفود
اینها مثل بنزین روی آتش مغز ADHD عمل میکنند.
غذاهای مفید
منابع منیزیم: موز، بادام
امگا ۳: ماهی، گردو
پروتئین کافی: تخم مرغ، حبوبات
📌 تغذیه درمان نیست، اما شدت علائم را کم میکند.
خواب و سبک زندگی؛ عامل پنهان تشدید ADHD
کمخوابی:
تمرکز را نابود میکند
تکانشگری را دو برابر میکند
توصیه علمی:
۹ تا ۱۱ ساعت خواب
موبایل ممنوع قبل خواب
ساعت خواب ثابت
موبایل، تبلت و تلویزیون؛ سم خاموش ADHD
نور آبی + هیجان = افزایش دوپامین
افزایش دوپامین = تشدید بیش فعالی
راهکار:
محدودیت جدی زمان صفحه
جایگزینی با بازی های حرکتی
سم زدایی دیجیتال تدریجی
طب سنتی، دمنوشها و باورهای رایج
دمنوشهایی مثل بابونه یا سنبلالطیب:
ممکن است آرامسازی موقت بدهند
درمان ADHD نیستند
❌ هیچ داروی گیاهی، ADHD را درمان قطعی نمیکند.
اتلاف زمان = از دست دادن فرصت طلایی مداخله.
نقش والدین
درمان ADHD بدون تغییر رفتار والدین غیرممکن است.
- ثبات
قانون باید ساده، کوتاه و ثابت باشد.
- تشویق درست
❌ آفرین بچه خوب
✅ آفرین که ۱۰ دقیقه نشستی تکلیف نوشتی
- تنبیه منطقی
نه کتک، نه تحقیر
بلکه پیامد کوتاه و قابلپیشبینی
مدرسه و معلم؛ ضلع فراموششده
پیشنهادهای علمی:
نشستن نزدیک معلم
تکلیف کوتاهتر
اجازه حرکت کنترلشده
اینها دارو نیستند، اما درماناند.
جمعبندی نهایی
ADHD پایان راه نیست.
برچسب هم نیست.
و الزاماً دارو هم نیست.
اگر:
بازی را درست اجرا کنید
تغذیه و خواب را جدی بگیرید
موبایل را مدیریت کنید
و ارزیابی تخصصی انجام دهید
میتوانید آینده تحصیلی و روانی کودکتان را نجات دهید.
پرسشهای پرتکرار والدین (FAQ)
آیا ADHD با بلوغ خوب میشود؟
برخی علائم کاهش مییابد، اما بدون مداخله مشکلات باقی میماند
آیا امگا ۳ واقعاً مفید است؟
بله، در کاهش شدت علائم نقش کمکی دارد.
از کجا بفهمم بچهام باهوشه یا بیشفعاله؟
تشخیص با تست و مشاهده تخصصی است، نه حدس و گمان و یک متخصص حرفه ای در این زمینه میتواند راهنماگر خوبی برای شما باشد
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر نگران عوارض دارو هستید و نمیخواهید با آزمونوخطا جلو بروید،
همین حالا نوبت ارزیابی آنلاین بدون دارو را رزرو کنید.
منو مشاور، انتخابی مطمئن