درمان لکنت زبان ناگهانی در کودکان(ناشی از ترس یا استرس؟)
منو مشاور، انتخابی مطمئن
نویسنده: سحر امینی
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی از دانشگاه اصفهان و عضو سازمان نظام روانشناسی ایران
دارای پروانه ی رسمی فعالیت از سازمان نظام روانشناسی ایران
درمانگر تخصصی کودک و نوجوان با ۱۰ سال سابقه
پاسخ سریع (Featured Snippet)
بله، لکنت زبان در بسیاری از کودکان قابل درمان است؛ به ویژه اگر ناگهانی و پس از ترس یا استرس ایجاد شده باشد.
درمان مؤثر لکنت شامل کاهش فشار روانی، تمرینهای گفتاری بازی محور در خانه، اصلاح رفتار والدین و در صورت نیاز گفتار درمانی تخصصی است. هرچه مداخله زودتر شروع شود، احتمال بهبود کامل بیشتر خواهد بود.
قبل از هر تعریفی، این دو باور اشتباه را کنار بگذارید
باور اشتباه اول: «اگر به لکنت توجه نکنیم، خودش درست می شود»
این باور یکی از خطرناک ترین تصورات رایج بین والدین است.
نادیده گرفتن لکنت، مخصوصاً وقتی بیش از چند هفته ادامه پیدا میکند، می تواند باعث: تثبیت الگوی گفتاری غلط،افزایش اضطراب کودک هنگام صحبت و آسیب به اعتماد به نفس شود.
لکنتی که رها میشود، لزوماً خود به خود خوب نمی شود؛ گاهی فقط عمیق تر می شود.
باور اشتباه دوم: «لکنت یعنی بچه ام مشکل مغزی یا هوشی دارد»
این باور کاملاً غلط و آسیب زننده است.
بیشتر کودکانی که لکنت دارند: هوش طبیعی یا حتی بالاتر از متوسط دارند، مشکل عصبی یا مغزی ندارند فقط در هماهنگی گفتار و هیجان دچار چالش موقت هستند
برچسبزدن، بدترین کاری است که میشود با کودک دارای لکنت انجام داد.
لکنت زبان دقیقاً چیست؟ (تعریف ساده و علمی)
لکنت زبان اختلالی در روانی گفتار است که با تکرار صداها، کشیدن کلمات یا گیر کردن در شروع جمله ها دیده می شود.
این مشکل معمولاً در سنین ۲ تا ۶ سالگی ظاهر میشود؛ زمانی که مغز کودک سریع تر از توان گفتاری اش رشد می کند.
نکته مهم:
همه لکنت ها دائمی نیستند اما همه لکنت ها هم «بی خطر» نیستند
انواع لکنت زبان در کودکان
لکنت رشدی (شایع ترین نوع)
معمولاً بین ۲ تا ۵ سال بروز پیدا میکند،همزمان با جهش زبانی است و در بسیاری موارد با مداخله صحیح بهبود مییابد
لکنت ناگهانی ناشی از ترس یا استرس (نقطه قوت این مقاله)
بعد از شوک روانی ایجاد میشود
مثالهای رایج:
1-پارس سگ
2-تصادف
3-دعوای شدید والدین
4-تنبیه ناگهانی
این نوع لکنت اگر درست مدیریت شود، شانس بهبودی بسیار بالایی دارد.
لکنت پایدار
بیش از ۶ ماه ادامه دارد،همراه با اضطراب و اجتناب از صحبت و نیازمند مداخله تخصصی جدیتر
لکنت ناشی از ترس؛ چرا اتفاق میافتد؟
وقتی کودک دچار ترس شدید میشود سیستم عصبی در حالت هشدار میماند،تنفس سطحی میشود،هماهنگی بین فکر و گفتار به هم میریزد
نتیجه این موارد چه میشود؟
گیر کردن کلمات پشت هم.
خبر خوب اینکه این نوع لکنت، «قابل برگشت» است اگر فشار روانی کاهش یابد.
نقش والدین؛ جایی که درمان شروع میشود
درمان لکنت زبان، قبل از گفتار درمانی، از رفتار والدین شروع می شود.
کارهایی که باید فوراً متوقف کنید:
1-کامل کردن جمله کودک
2-گفتن «آروم حرف بزن»
3-خیره شدن موقع لکنت
4-مقایسه با بچههای دیگر
این رفتارها، ناخواسته اضطراب کودک را چند برابر میکنند.
۳ تمرین بازیگونه برای کاهش لکنت در خانه (High Impact)
تمرین ۱: فوت کردن شمع (تنظیم تنفس)
روش اجرا:
شمع یا بادکنک فرضی را در نظر گرفته و فوت آرام و طولانی میکند و همزمان گفتن یک کلمه ساده را تمرین میکند
🎯 چرا مؤثر است؟
چون تنفس شکمی را فعال میکند؛ پایه گفتار روان.
تمرین ۲: بازی «ربات شو»
کودک مثل ربات، شمرده حرف میزند و هر کلمه را با مکث کوتاه میگوید
🎯 هدف:
کاهش سرعت گفتار بدون فشار
🔑 نکته طلایی:
اگر کودک خندید یا اغراق کرد، عالی است؛ فشار صفر.
تمرین ۳: آواز خواندن با هم
کودکان هنگام آواز:لکنت ندارند،اضطرابشان کاهش مییابد و حتی آهنگهای کودکانه ساده کافی است.
اگر کودک وسط تمرین همکاری نکرد چه کنیم؟
سؤالی که همه والدین میپرسند و اغلب مقالهها جواب نمیدهند.
تمرین را قطع نکنید با دعوا زمان را کوتاه کنید و بعداً دوباره امتحان کنید
🎯 هدف تمرین: «کنترل»، نه «اطاعت»
آیا طب سنتی و تخم کبوتر لکنت را درمان میکند؟
بیایید صریح باشیم.
❌ هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که:تخم کبوتر،سردی و گرمی غذا و روغنمالی لکنت زبان را درمان کند.
❗ خطر اصلی: این روشها زمان طلایی درمان را میسوزانند.
تغذیه چه نقشی دارد؟
تغذیه درمان اصلی نیست، اما کمککننده است.
غذاهایی که بهتر است محدود شود:
1-شکر زیاد
2-نوشابه
3-کاکائو
4-کافئین
غذاهایی که مفید است:
آب کافی
غذاهای سبک
منیزیم طبیعی (موز، بادام)
یک نکته بسیار مهم برای والدین
اگر کودک شما:
بعد از یک ترس ناگهانی (پارس سگ، تصادف، دعوای شدید والدین) یا یک فشار روانی (ورود به مهد، تولد خواهر/برادر) دچار لکنت شده است، این نشانه «بدقلقی» یا «توجهطلبی» نیست؛ بلکه واکنش سیستم عصبی کودک به استرس است. و دقیقاً به همین دلیل، قابل درمان است؛ اگر درست و بهموقع عمل شود.
جمعبندی نهایی؛ آنچه هر والد باید بداند
لکنت زبان ناگهانی در کودکان، مخصوصاً بعد از ترس یا استرس، نه نشانه تنبلی است ،نه کمهوشی و نه لزوماً یک مشکل دائمی.
اما یک پیام مهم دارد:
- کودک شما به امنیت روانی، همراهی و راهنمایی درست نیاز دارد.
با کاهش فشار،اصلاح واکنش والدین،تمرینهای بازیمحور و در صورت نیاز، ارزیابی تخصصی میتوان مسیر گفتار کودک را دوباره هموار کرد.
پرسشهای پرتکرار والدین درباره لکنت زبان کودک (FAQ)
آیا لکنت زبان ناگهانی بعد از ترس خودبهخود خوب میشود؟
در برخی کودکان، لکنت ناشی از ترس یا شوک روانی ممکن است خفیف و گذرا باشد؛ اما اگر بیش از ۳ تا ۴ هفته ادامه پیدا کند یا شدت آن بیشتر شود، نباید منتظر «خودبهخود خوب شدن» ماند.
تحقیقات نشان میدهد مداخله زودهنگام (حتی بدون دارو) احتمال بهبود کامل را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
آیا صحبت کردن زیاد درباره لکنت، آن را بدتر میکند؟
بله، اگر به شکل سرزنش، تصحیح مداوم یا عجله دادن باشد.
جملاتی مثل:
«آرومتر حرف بزن»
«نفس بکش بعد بگو»
«دیدی باز گیر کردی؟»
میتوانند اضطراب کودک را بالا ببرند و لکنت را تشدید کنند.
اما صحبت حمایتی و بدون قضاوت (مثلاً گوش دادن صبورانه) نهتنها مضر نیست، بلکه بخشی از درمان است.
آیا لکنت زبان نشانه کمهوشی یا مشکل ذهنی است؟
خیر.
اکثر کودکانی که دچار لکنت میشوند، هوش طبیعی یا حتی بالاتر از متوسط دارند.
لکنت یک اختلال در هماهنگی گفتار و هیجان است، نه در توانایی ذهنی یا یادگیری.
آیا لکنت زبان حتماً باید با گفتاردرمانی درمان شود؟
در بسیاری از موارد، بله؛ اما نه همیشه به شکل کلاسیک و سنگین.
در لکنتهای ناگهانی ناشی از ترس یا استرس، بازیدرمانی، مداخلات روانشناختی، آموزش والدین و تمرینهای خانگی میتوانند بسیار مؤثر باشند و گاهی حتی قبل از گفتاردرمانی رسمی توصیه میشوند.
آیا آواز خواندن و بازی واقعاً به کاهش لکنت کمک میکند؟
بله.
پدیدهای به نام Fluency Induction نشان میدهد که هنگام آواز خواندن یا صحبت ریتمیک، لکنت بهطور قابل توجهی کاهش مییابد.
به همین دلیل، بسیاری از تمرینهای علمی لکنت بر پایه ریتم، بازی و تنفس طراحی شدهاند.
آیا لکنت زبان میتواند دائمی شود؟
اگر:
مدت زیادی نادیده گرفته شود
کودک مدام تحت فشار و مقایسه قرار بگیرد
یا تجربههای ترسناک تکرار شوند
بله، ممکن است لکنت مزمن شود.
اما خبر خوب این است که در سنین کودکی، با مداخله درست، احتمال بهبود بسیار بالاست.
آیا درمان خانگی یا طب سنتی (مثل تخم کبوتر) برای لکنت مؤثر است؟
خیر.
هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد این روشها لکنت را درمان میکنند.
اتکا به این روشها ممکن است زمان طلایی درمان را از بین ببرد و باعث مزمن شدن مشکل شود.
منو مشاور انتخابی مطمعن